با توضيحاتى كه داده شد اكنون اين سؤال پيش آيد كه اگر پزشك براى درمان بيمار ، كليهء اصول و موازين پزشكى را در نظر گيرد و داروها را كاملا بمورد و بموقع و با مقدار مجاز ، يعنى بين حد اقل و حد اكثر قابل مصرف كه در كتابهاى فارماكولوژى ثبت شده است ، تجويز كند آيا زيانى و تسممى براى بيمار به وجود خواهد آمد يا نه ؟ پاسخ اين سؤال را از زبان يك استاد داروشناسى و يك استاد پزشكى بالينى كه هر دو تن براى اظهارنظر صالح و واردند ، بشنويد : 1 - به گفتار دكتر ناصر گيتى استاد داروشناسى دانشكدهء پزشكى دانشگاه تهران : « تقريبا تمامى داروها حتى در مواردى كه بجا و به مقدار مناسب و متوسط درمانى مصرف شود يك يا چند عارضهء زيان‌بخش نيز ايجاد كند . در بيماريهاى ناشى از استعمال داروها ، عامل اصلى بيمارى در واقع دارو و پزشك ، بطور غير مستقيم ، در توليد بيمارى دخيل است . هر قدر دارويى اثر درمانىاش قويتر باشد ، عوارض آن شديدتر و بيشتر است . در واقع داروها عموما مانند تيغ با دو لبهء برنده‌اند ، يك لبهء آن متوجه عامل و علايم بيمارى است و لبهء ديگر آن روى بافتهاى سالم اثر مىكند . » « 14 » 2 - دكتر ابو تراب نفيسى استاد دانشكدهء پزشكى دانشگاه اصفهان معتقد است كه : « تقريبا با پيدايش هر داروى جديد ، بيمارى تازه‌اى در بين افراد بشر به ظهور رسيده كه پيش از استعمال آن دارو موجود نبوده است ، غرض از اين تذكار ، آن دسته داروهايى است كه بجا و بموقع و با تشخيص روشن و مشخص و با مقدار مجاز استعمال شده باشد و الا خطرات و عوارضى كه از استعمال نابجا و مقادير غير مجاز دارو توليد مىشود اساسا قابل بحث نيست . بعبارت ديگر بحث بر سر پيدايش بيماريها و عوارضى است كه اگر آن دارو استعمال نشده بود ، توليد نمىشد . » « 15 » بيماريهايى كه از داروها به وجود آيد و از چهل سال پيش تاكنون تعداد و تنوع آنها در تمام اجتماعات بشرى مرتبا رو به افزايش است بىكوچك‌ترين شك بايد بنام Maladies Pharmacogeniques ناميده شود يعنى « بيماريهايى كه از داروها به وجود مىآيد » ولى بعلتى كه بعدا ذكر خواهد شد گناه را به گردن پزشك انداخته و بنام بيماريهايى كه پزشكان پديد آورده‌اند ، Maladies Iatrogenes يا Iatrogenic Diseases ناميده و دليل اين نامگذارى را چنين گفته‌اند : چون پزشك داروهاى مزبور را تجويز مىكند ، بنابراين مسئوليت هرگونه عوارض و بيماريهايى كه در اثر مصرف داروها بروز مىكند بر عهده وى خواهد بود . ولى بر ارباب بصيرت پوشيده نيست كه در اينجا خلط مبحث شده است زيرا منظور اصلى از پيدايش بيماريهايى كه بر اثر مصرف داروها

--> ( 14 ) . سخنرانى در سالن كانون فرهنگى ايران جوان در تاريخ 19 ديماه سال 1351 . ( 15 ) . مهنامهء پزشكى و جراحى ايران شمارهء 3 سال 2 خرداد 1336 .